Algemene bewaarplicht (dataretentie) - standpunt van de Liga voor Mensenrechten
De algemene bewaarplicht van telecommunicatiegegevens vloeit voort uit een Europese richtlijn die de Belgische regering moest omzetten naar nationaal recht tegen 15 maart 2009. Het gaat om richtlijn 2006/24/EG “betreffende de bewaring van gegevens die zijn gegenereerd of verwerkt in verband met het aanbieden van openbare beschikbare elektronische communicatiediensten of van openbare communicatienetwerken en tot wijziging van richtlijn 2002/58/EG”, alias de ‘databewaringsrichtlijn'.
Deze richtlijn werd in het leven geroepen om telecomoperatoren en internetproviders te verplichten bepaalde gegevens die door hen gegenereerd of verwerkt worden te bewaren. Op deze manier willen de Europese Commissie en de Raad van de Europese Unie garanderen dat dergelijke gegevens beschikbaar zijn voor het onderzoeken, opsporen en vervolgen van ‘ernstige criminaliteit’, zonder evenwel de draagwijdte van dit begrip nauwkeurig te omschrijven.
Het gaat meer bepaald om alle gegevens betreffende de betrokken personen, de datum, het tijdstip, de duur en de omvang van een telefoongesprek, een SMS-, of e-mailbericht, alsook de gebruikte technologie en de locatie ervan. Men wil met andere woorden weten wie met wie, wanneer, voor hoe lang, en van waar gebeld, ge-sms’t, of ge-e-maild heeft. Daarnaast moeten ook de gegevens inzake de toegang tot het internet worden bewaard; bijvoorbeeld wanneer en van op welke computer (en dus vanuit welke plaats) u in-of uitlogde op het internet. Een belangrijke beperking is dat gegevens waaruit de inhoud van de communicatie kan worden achterhaald niet mogen worden bewaard. Niettemin is het best mogelijk om via de stelselmatige kennisname van verkeers-en locatiegegevens een min of meer volledig beeld te krijgen van bepaalde aspecten van iemands leven. Bijgevolg verdienen deze gegevens een afdoend beschermingsniveau.
Een algemene bewaarplicht van telecommunicatiegegevens zal fundamentele rechten van burgers (zoals het recht op privacy en het vermoeden van onschuld) op een significante wijze inperken. Bovendien stellen experts de meerwaarde van deze maatregel in vraag aangezien de bewaarplicht in de praktijk niet alleen ongeschikt blijkt, maar ook voor alle betrokken partijen een onredelijke financiële en praktische belasting betekent.
De Liga voor Mensenrechten doet een oproep aan de Belgische wetgever om de databewaringsrichtlijn niet om te zetten naar Belgisch recht en om de regering opdracht te geven initiatieven te nemen om deze Europese richtlijn op Europees niveau ongedaan te maken of minstens grondig bij te sturen. We staan met deze eis niet alleen, ook in andere Europese lidstaten is dit een expliciete vraag. In totaal subsidiaire orde wenst de Liga nog te beklemtonen dat ook de reglementerende vorm waarin de bewaarplicht zou worden ingevoerd voor grondige kritiek vatbaar is.
Zes kritische bedenkingen tegen een algemene bewaarplicht van telecommunicatiegegevens
1. Een algemene bewaarplicht schendt het recht op privacy
2. De noodzaak van een algemene bewaarplicht werd niet bewezen
3. Een algemene bewaarplicht is inefficiënt
4. Een algemene bewaarplicht schendt het beroeps- en bronnengeheim
5. Europa nam de databewaringsrichtlijn aan zonder de nodige reflectie en overleg
6. Een algemene bewaarplicht brengt enorme kosten met zich mee die hoe dan ook voor rekening van de gewone burger zullen zijn
